Z miesiąca na miesiąc w Polsce powstają kolejne spółdzielnie energetyczne, co najlepiej pokazuje, jak dynamicznie rozwija się sektor energetyki obywatelskiej. Jeszcze kilka lat temu były one nowością, dziś stają się realną alternatywą dla tradycyjnych modeli wytwarzania i dystrybucji energii. Jako Krajowa Izba Gospodarcza Społeczności Energetycznych mamy zaszczyt współpracować już z 32 spółdzielniami, które wspólnie z nami budują podstawy lokalnej transformacji energetycznej.
Czym są spółdzielnie energetyczne?
Spółdzielnia energetyczna to forma organizacji lokalnej wspólnoty założonej w myśl prawa spółdzielczego, której członkowie wspólnie wytwarzają i zarządzają energią z odnawialnych źródeł (np. panele fotowoltaiczne, małe turbiny wiatrowe, biogazownie) na własne potrzeby. Oznacza to, że wyprodukowana energia jest przeznaczona wyłącznie na zużycie wewnętrzne spółdzielni i jej członków. Spółdzielnia energetyczna może zrzeszać zarówno osoby fizyczne, jak i prawne – np. mieszkańców gminy czy lokalne przedsiębiorstwa – i posiada osobowość prawną. Taka wspólnota wpisuje się w unijne dążenia do decentralizacji energetyki i lokalnej samowystarczalności, ponieważ energia jest produkowana i rozdzielana bliżej miejsca zużycia.
Korzyści ze spółdzielni energetycznej
Uczestnictwo w spółdzielni energetycznej przynosi członkom wymierne oszczędności i wsparcie finansowe. Do najważniejszych korzyści należą:
- Niższe koszty energii – członkowie spółdzielni korzystają ze zwolnień z wielu opłat systemowych i podatków (m.in. opłata OZE, mocowa, akcyza dla instalacji do 1 MW). Dodatkowo energia oddana do sieci jest rozliczana w systemie opustów 1:0,6 (za każdą kWh oddaną do sieci otrzymuje się 0,6 kWh energii), co realnie obniża rachunki.
- Lokalne bilansowanie energii – w spółdzielni rozlicza się wyprodukowaną i zużytą energię na poziomie lokalnym, co sprzyja samowystarczalności i ogranicza zależność od zmian cen hurtowych. W praktyce oznacza to, że nadwyżka energii produkowana przez jednego członka może zasilić potrzeby innych bez dodatkowych opłat operatorów.
- Wsparcie finansowe – spółdzielnie mają dostęp do dotacji i pożyczek na inwestycje OZE. Przykładowo program „Energia dla Wsi” NFOŚiGW oferuje pożyczki do 100% kosztów instalacji (10 kW–10 MW) z możliwością umorzenia, a także dotacje do 20% na magazyny energii. Dzięki temu inwestycje w panele czy magazyny stają się bardziej opłacalne.
Ponadto spółdzielnie energetyczne wzmacniają lokalne społeczności – budują zaufanie, aktywizują mieszkańców i tworzą dialog między samorządami, przedsiębiorcami i obywatelami w kwestiach energetycznych.
Dla kogo są spółdzielnie energetyczne?
Taka forma współpracy energetycznej jest szczególnie atrakcyjna w obszarach wiejskich i miejsko-wiejskich (stanowiących ~90% powierzchni Polski). Z rozwiązania mogą skorzystać:
- Przedsiębiorcy i rolnicy – szczególnie ci generujący duże zużycie energii (gospodarstwa rolne, małe firmy, zakłady). Dzięki wspólnym instalacjom mogą znacznie obniżyć koszty własnej produkcji i zużycia energii.
- Wspólnoty mieszkaniowe i lokalne grupy odbiorców – np. mieszkańcy jednej (lub kilku) gmin, którzy chcą wspólnie inwestować w odnawialne źródła i dzielić się energią. W spółdzielni każdy członek jest równy, a zasady rozliczeń ustalane są zgodnie z udziałami i potrzebami wspólnoty.
- Osoby fizyczne i społeczności lokalne – każdy mieszkaniec zainteresowany transformacją energetyczną może dołączyć do spółdzielni w swojej gminie. Szczególnie aktywne w tworzeniu spółdzielni są mniejsze gminy i lokalne klastery energii, gdzie mieszkańcy mają poczucie wspólnego celu w działaniu na rzecz czystej energii. Każdy może sprawdzić, czy na terenie jego gminy funkcjonuje już spółdzielnia i zapisać się poprzez formularz dostępny na stronie www.lse.pl.
Spółdzielnie energetyczne w Polsce i w KIGSE
W Polsce liczba spółdzielni energetycznych dynamicznie rośnie. Według najnowszych danych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z 14 lipca 2025 r. w oficjalnym wykazie znajduje się już 126 spółdzielni energetycznych. Skupiają one 436 członków i korzystają łącznie z 720 instalacji odnawialnych źródeł energii – głównie fotowoltaicznych – o mocy przekraczającej 50 MWe.
KIGSE zrzesza obecnie 32 spółdzielnie energetyczne, co oznacza, że ponad 21% wszystkich działających w Polsce podmiotów współpracuje w naszej strukturze. Przykłady spółdzielni członkowskich to między innymi:
- Spółdzielnia Energetyczna Gmin Powiatu Sokólskiego
- Pelplińska Spółdzielnia Energetyczna
- Rybnicka Spółdzielnia Energetyczna
- Przeworska Spółdzielnia Energetyczna
Spółdzielnie energetyczne oferują obywatelom i samorządom szansę na tańszą, czystą energię oraz wspólną budowę odpornego systemu energetycznego. Dzięki przynależności do KIGSE ich członkowie mają dodatkowo wsparcie merytoryczne i możliwość wpływu na kształt przepisów (jako lobby branżowe). W efekcie spółdzielnie stają się realną alternatywą dla tradycyjnej energetyki – lokalną, demokratyczną i korzystną ekonomicznie inicjatywą dla całych społeczności.
